SARAS-ის ფინანსური ანგარიშგება კომპანიებისთვის საქართველოში

წლიური ფინანსური ანგარიშგება წარედგინება SARAS-ს და არა შემოსავლების სამსახურს, და ის საგადასახადო დეკლარაცია არ არის. ყოველი რეგისტრირებული შპს ანგარიშგების ოთხი კატეგორიიდან ერთ-ერთს მიეკუთვნება. კატეგორია განსაზღვრავს ბუღალტრული აღრიცხვის სტანდარტს და იმას, საჭიროა თუ არა აუდიტი, ანგარიშგება კი 1 ოქტომბრამდე უნდა წარადგინოთ.

რა არის SARAS და რომელი კანონი მოქმედებს

SARAS ნიშნავს ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის ზედამხედველობის სამსახურს. ეს არის საქართველოს სახელმწიფო ორგანო, რომელიც ფინანსურ ანგარიშგებასა და სავალდებულო აუდიტს ზედამხედველობს, ხოლო წლიური ფინანსური ანგარიშგების წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან და არა საგადასახადო კოდექსიდან.

SARAS შემოსავლების სამსახურის ნაწილი არ არის და ის, რასაც იღებს, საგადასახადო დეკლარაცია არ არის. საგადასახადო დეკლარაციები rs.ge-ზე, ცალკე პორტალზე წარედგინება. კომპანიას, რომელმაც ყველა ყოველთვიური საგადასახადო დეკლარაცია დროულად წარადგინა, შეიძლება SARAS-ის წინაშე მაინც ჰქონდეს ვადაგადაცილება, რადგან თითოეული ვალდებულება ცალკე კონტროლდება.

ვის ევალება ფინანსური ანგარიშგების წარდგენა SARAS-ში

კანონის მიხედვით, საქართველოში რეგისტრირებული ყველა შპს, ყველა სააქციო საზოგადოება და უცხო ქვეყნის საწარმოს ყველა ფილიალი სუბიექტად ითვლება. ყოველი რეგისტრირებული შპს, მათ შორის ყველაზე მცირე კომპანიებიც, ოთხი კატეგორიიდან ერთ-ერთს მიეკუთვნება და წარადგენს იმას, რასაც მისი კატეგორია მოითხოვს.

მცირე აქტივობა ვალდებულებას არ აუქმებს. ერთი პარტნიორის მქონე შპს, რომელსაც ტრანზაქციები თითქმის არ აქვს, მაინც რომელიმე კატეგორიაშია, რადგან ვალდებულებას განაპირობებს სამართლებრივი ფორმა და ზომის ზღვრები და არა წლის განმავლობაში საქმიანობის მოცულობა. გარდა ამისა, შპს რეგისტრაციის დღიდან სრულ ბუღალტრულ აღრიცხვას აწარმოებს ბრუნვის მიუხედავად, ხოლო შპს-ის ბუღალტერია Business პაკეტით SARAS-ში წარდგენასაც მოიცავს.

ინდივიდუალური მეწარმე ანგარიშგების სუბიექტი მხოლოდ მაშინ ხდება, როცა მისი აქტივები, შემოსავალი და დასაქმებულთა რაოდენობა საკმარისად დიდია I, II ან III კატეგორიისთვის. IV კატეგორიის ზომის შემთხვევაში მას SARAS-ის წინაშე არანაირი ვალდებულება არ აქვს. პრაქტიკაში ეს გამორიცხავს მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე თითქმის ყველა მეწარმეს, რადგან 1%-იანი რეჟიმის ₾500,000-იანი ბრუნვის ზედა ზღვარი IV კატეგორიის ₾2 მილიონიანი შემოსავლის ზღვრის მეოთხედია.

SARAS-ის ანგარიშგების კატეგორიები და ზღვრები

კატეგორია დგინდება სამი მაჩვენებლით, რომლებიც ყოველი ფინანსური წლის ბოლოს მდგომარეობით აიღება: აქტივების ჯამური ღირებულება, შემოსავალი და დასაქმებულთა საშუალო რაოდენობა.

კატეგორია	აქტივების ჯამური ღირებულება	შემოსავალი	დასაქმებულთა საშუალო რაოდენობა
I (ყველაზე დიდი)	₾50 მილიონზე მეტი	₾100 მილიონზე მეტი	250-ზე მეტი
II	₾50 მილიონამდე	₾100 მილიონამდე	250-მდე
III	₾10 მილიონამდე	₾20 მილიონამდე	50-მდე
IV (ყველაზე მცირე)	₾1 მილიონამდე	₾2 მილიონამდე	10-მდე

ბიზნესი კატეგორიას მიეკუთვნება, როცა ამ კატეგორიის სამი ზღვრიდან სულ მცირე ორს აკმაყოფილებს. ავიღოთ შპს, რომლის აქტივების ჯამური ღირებულება ₾600,000-ია, შემოსავალი ₾2.4 მილიონი და რომელსაც 6 დასაქმებული ჰყავს. ის IV კატეგორიის შემოსავლის ზღვარს აჭარბებს, მაგრამ აქტივებისა და დასაქმებულთა ზღვრებში ჯდება, ამიტომ სამიდან ორს აკმაყოფილებს და IV კატეგორიის სუბიექტია.

შემოწმება ყოველწლიურად ხელახლა ტარდება და შედეგი მომდევნო წლის ანგარიშგებას განსაზღვრავს, ამიტომ კომპანია შეიძლება სხვა კატეგორიაში აღმოჩნდეს ისე, რომ არანაირი გადაწყვეტილება არ მიუღია. ჩვენი კლიენტების შემთხვევაში შედეგი, ჩვეულებრივ, III ან IV კატეგორიაა. ეს ასეა მცირე ან საშუალო შპს-ის შემთხვევაში მაშინაც, როცა ის საკმაოდ მომგებიანია, I კატეგორია კი ძალიან შორსაა.

საზოგადოებრივი დაინტერესების პირები კლასიფიცირდება საქმიანობის და არა ზომის მიხედვით: კომერციული ბანკები, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები, მზღვეველები, საპენსიო სქემის დამფუძნებლები, საინვესტიციო ფონდები, საკრედიტო კავშირები და საფონდო ბირჟაზე სავაჭროდ დაშვებული კომპანიები. ზომის მიუხედავად, მათზე ანგარიშგებისა და აუდიტის ყველაზე მკაცრი წესები ვრცელდება.

ბუღალტრული აღრიცხვის სტანდარტი და აუდიტის ვალდებულება კატეგორიების მიხედვით

კატეგორია ორ რამეს განსაზღვრავს: ფინანსური ანგარიშგების სტანდარტს, რომლითაც ანგარიშგება მზადდება, და იმას, უნდა ჩაუტარდეს თუ არა მას აუდიტი. აქედან გამომდინარეობს, რას წარადგენთ: წლიურ ფინანსურ ანგარიშგებას თქვენი კატეგორიის სტანდარტით, ხოლო იმ კატეგორიებში, რომლებიც ამას მოითხოვს, მის სავალდებულო აუდიტსაც.

კატეგორია	ბუღალტრული აღრიცხვის სტანდარტი	სავალდებულო აუდიტი
საზოგადოებრივი დაინტერესების პირები და I კატეგორია	სრული IFRS, სავალდებულოა	როგორც წესი, საჭიროა
II კატეგორია	მსს IFRS ან, არჩევით, სრული IFRS	როგორც წესი, საჭიროა
III კატეგორია	გამარტივებული სტანდარტი ან მსს IFRS	როგორც წესი, საჭირო არ არის
IV კატეგორია	გამარტივებული სტანდარტი, რომელსაც SARAS ყველაზე მცირე სუბიექტებისთვის აქვეყნებს	როგორც წესი, საჭირო არ არის

IFRS, მსს IFRS თუ გამარტივებული სტანდარტი

სრული IFRS შექმნილია ბიზნესებისთვის, რომლებსაც რთული დაფინანსება, ჯგუფის სტრუქტურა ან საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულება აქვთ. მცირე სავაჭრო კომპანიისთვის ის არაპროპორციულია, ამიტომ SARAS IV კატეგორიისთვის ცალკე, უფრო მარტივ სტანდარტს აქვეყნებს.

თითოეული კატეგორიის სტანდარტი მინიმუმია. ნებისმიერ სუბიექტს შეუძლია აირჩიოს უფრო სრული სტანდარტი, ვიდრე მისი კატეგორია მოითხოვს, მაგრამ ვერც ერთი ვერ აირჩევს უფრო მსუბუქს.

როდის არის აუდიტი სავალდებულო

ფინანსური ანგარიშგების ყოველწლიური სავალდებულო აუდიტი, როგორც წესი, საჭიროა საზოგადოებრივი დაინტერესების პირებისთვის და I და II კატეგორიებისთვის, თავად ანგარიშგებასთან ერთად. III და IV კატეგორიები, როგორც წესი, გათავისუფლებულია. გამონაკლისია სუბიექტი, რომლის აუდიტსაც საქართველოს სხვა კანონი მოითხოვს SARAS-ის კატეგორიის მიუხედავად, რაც შეიძლება მოხდეს, როცა საქმიანობა ლიცენზირებულია ან როცა ბუღალტრული აღრიცხვის კანონის მიღმა არსებული მარეგულირებელი წესი მოქმედებს.

III კატეგორიიდან II კატეგორიაში გადასვლა, როგორც წესი, ნიშნავს უფრო მძიმე სტანდარტს და, პირველად, სავალდებულო გარე აუდიტს, რომელიც ყოველწლიურად ანგარიშგებაზე მნიშვნელოვნად მეტი ღირს და რომლის ორგანიზებასაც მეტი დრო სჭირდება. ახალი წესები, როგორც წესი, მომდევნო საანგარიშგებო წლიდან მოქმედებს, ამიტომ ზღვართან ახლოს მყოფი კომპანია უნდა შემოწმდეს იმ წლის დასრულებამდე, რომელიც მას ზღვარს გადააცილებს, და არა მის შემდეგ.

SARAS-ში წარდგენის ვადა: 1 ოქტომბერი

ანგარიშგება SARAS-ს უნდა წარედგინოს არაუგვიანეს საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბრისა. კომპანიას, რომელიც ანგარიშგებას კალენდარული წლის მიხედვით ამზადებს, წელი 31 დეკემბერს უმთავრდება და წარდგენისთვის ცხრა თვე აქვს, ამიტომ 2026 წლის ანგარიშგება 2027 წლის 1 ოქტომბრამდე უნდა წარადგინოს. თუ ფინანსური წელი კალენდარულ წელს არ ემთხვევა, ცხრა თვე სუბიექტის საკუთარი ფინანსური წლის ბოლოდან აითვლება.

თუ თქვენი კატეგორია აუდიტს მოითხოვს, დაგეგმვა ოქტომბრამდე დიდი ხნით ადრე უნდა დაიწყოს. აუდიტორებს მოსამზადებელი დრო სჭირდებათ, და სექტემბერში შეკუმშულ ვადაში ჩატარებული აუდიტი უარეს მდგომარეობაში გაყენებთ, ვიდრე თვეებით ადრე შეთანხმებული.

რით განსხვავდება SARAS-ის ანგარიშგება საგადასახადო დეკლარირებისგან

სამართლებრივი საფუძველიც, ვადაც და ჯარიმებიც განსხვავებულია:

• საგადასახადო დეკლარაციები საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე შემოსავლების სამსახურს წარედგინება rs.ge-ის მეშვეობით. ფინანსური ანგარიშგება SARAS-ს წარედგინება „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ კანონის საფუძველზე.
• საგადასახადო კალენდარი ყოველი თვის 15 რიცხვზეა აგებული. SARAS-ს წელიწადში ერთი თარიღი აქვს, 1 ოქტომბერი.
• ზღვრებად სხვა რიცხვებია დადგენილი. ბიზნესმა, რომელიც მხოლოდ დღგ-ის რეგისტრაციის ₾100,000-იან ზღვარსა და მცირე ბიზნესის სტატუსის ₾500,000-იან ზედა ზღვარს ადევნებს თვალს, შეიძლება SARAS-ის კატეგორია ისე შეიცვალოს, რომ ვერც შეამჩნიოს.
• არც ერთი მათგანის წარდგენა მეორის შესრულებად არ ითვლება.

საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაცია კიდევ ერთი, ცალკე დეკლარაციაა: ეს არის ფიზიკური პირის დეკლარაცია, რომელიც შემოსავლების სამსახურს 1 აპრილამდე წარედგინება, ხოლო ჩვეულებრივი შპს მოგების წლიურ დეკლარაციას არ წარადგენს.

ბიზნესის ზრდასთან ერთად ვალდებულებები მატულობს. მარტო მომუშავე ინდივიდუალური მეწარმე ერთ თარიღს ადევნებს თვალს, ყოველი თვის 15 რიცხვს. როცა ბიზნესი შპს ხდება, ყველაფერს, რასაც ის უკვე წარადგენს, SARAS-ში წარდგენაც ემატება.

ჯარიმები ვადის გაშვებისთვის და რამდენ ხანს უნდა შეინახოთ დოკუმენტაცია

1 ოქტომბრის ვადის გაშვება ანგარიშგების ვალდებულების დარღვევაა და არა საგადასახადო დარღვევა. SARAS-ის ანგარიშგებას საკუთარი ჯარიმები აქვს, იმ საურავისა და ჯარიმებისგან დამოუკიდებლად, რომლებსაც შემოსავლების სამსახური დაგვიანებით გადახდილ გადასახადზე არიცხავს, და მთელი წლის განმავლობაში დროულად წარდგენილი ყოველთვიური დეკლარაციები ვერ დაგიცავთ.

ვადას, ჩვეულებრივ, უშვებს შპს, რომელიც მცირე მასშტაბით დაიწყო, გაიზარდა და განაგრძო მუშაობა იმ კალენდრით, რომელიც თავიდან ჰქონდა. შეიძლება საკმარისი აღმოჩნდეს ერთი ძლიერი წელი, თანამშრომლების აყვანის ერთი ტალღა ან ბალანსი, რომელმაც გადააჭარბა იმას, რასაც დამფუძნებლები თვალს ადევნებდნენ.

საგადასახადო კოდექსის 72-ე მუხლი ადგენს შენახვის მინიმალურ ვადას: პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები უნდა ინახებოდეს სულ მცირე სამი წლის განმავლობაში იმ კალენდარული წლის დასრულებიდან, რომელსაც ისინი მიეკუთვნება. SARAS-ის ანგარიშგების კატეგორიაში მყოფმა ბიზნესმა ფინანსური ანგარიშგება და მის საფუძვლად არსებული ბუღალტრული ჩანაწერები ამაზე უფრო დიდხანს უნდა შეინახოს, მანამ, სანამ კატეგორია მოქმედებს, რადგან აუდიტორმა ან შემმოწმებელმა შეიძლება მოითხოვოს ის წელი, რომელსაც ანგარიშგება მოიცავს. იმავე ანგარიშგებასა და ჩანაწერებს ხშირად საგადასახადო შემოწმების დროსაც ითხოვენ, თუმცა ეს ორი წარდგენა სამართლებრივად ცალ-ცალკეა.

თუ ყოველთვიური საგადასახადო დეკლარაციებიც გამოტოვებულია, ეს ცალკე აღდგენითი სამუშაოა: ბუღალტრული აღრიცხვის აღდგენა ღირს ₾270 თითოეულ გამოტოვებულ თვეზე.

SARAS-ის ანგარიშგების ფასები

saras.gov.ge-ზე სავალდებულო ფინანსური ანგარიშგების წარდგენა შედის Business პაკეტში და Premium-ში, რომელიც Business-ის ყველა სერვისს მოიცავს. სამუშაო მოიცავს კატეგორიის შემოწმებას, სტანდარტისა და აუდიტის ვალდებულების დადასტურებას და ანგარიშგების წარდგენას 1 ოქტომბრამდე, თქვენი ყოველთვიური საგადასახადო ციკლის პარალელურად.

ყოველთვიური ფასი თქვენი ტრანზაქციების რაოდენობაზეა დამოკიდებული, სადაც ერთი ტრანზაქცია არის საბანკო ამონაწერის ერთი სტრიქონი, ერთი ინვოისი, ერთი გადახდა ან ერთი ხარჯი:

• Business: თვეში ₾315 10 ტრანზაქციამდე, ₾495 11-დან 30-მდე და ₾855 31-დან 60-მდე ტრანზაქციისთვის.
• Premium: ₾675, ₾855 და ₾1,305 იმავე სამი დიაპაზონისთვის.
• თვეში 60-ზე მეტი ტრანზაქციის შემთხვევაში ფასი ორივე პაკეტზე ინდივიდუალურად განისაზღვრება.

Lite არ მოიცავს SARAS-ის ანგარიშგებას. ის მოიცავს სტატისტიკის სამსახურის სავალდებულო ანგარიშებს და ხელმისაწვდომია მარტივი საბუღალტრო საჭიროებების მქონე შპს-ებისთვის, რომლებიც დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული არ არიან, ამიტომ Lite პაკეტზე მყოფი შპს-ის ფინანსური ანგარიშგება პაკეტში არ შედის. ვირტუალური ზონის კომპანიები, ისევე როგორც საერთაშორისო კომპანიის სტატუსის მქონე და თავისუფალი ინდუსტრიული ზონის კომპანიები, Business პაკეტით იწყებენ, რადგან Lite მათთვის ხელმისაწვდომი არ არის.

ბაზარზე სხვა კომპანიები SARAS-ში წარდგენის ღირებულებას, ჩვეულებრივ, ყოველთვიურ საფასურს ცალკე ამატებენ, როგორც დამოუკიდებელ ტექნიკურ სამუშაოს. Business და Premium პაკეტებში ის პაკეტის ნაწილია. სავალდებულო აუდიტი, თუ მას თქვენი კატეგორია მოითხოვს, გარე მომსახურებაა და თავად ანგარიშგებისგან ცალკე ხარჯია.

როცა შპს-ისთვის საბუღალტრო მომსახურების შეთავაზებებს ადარებთ, შეამოწმეთ, შედის თუ არა მათში 1 ოქტომბრის წარდგენა. ყველა ფასი ფიქსირებული ყოველთვიური თანხაა, რომელიც ტრანზაქციების მოცულობით განისაზღვრება და 18%-იან დღგ-ს არ მოიცავს.