ბუღალტერია ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის საქართველოში

მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმე საქართველოში ბრუნვის 1%-ს იხდის. სტატუსს მაინც ახლავს ყოველთვიური დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულება, 18%-იანი დღგ საზღვარგარეთიდან შეძენილ მომსახურებაზე, რომელიც დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშეც მოქმედებს, და ბრუნვისა და საქმიანობის შეზღუდვები, რომელთა გამოც სტატუსი შეიძლება გაუქმდეს.

გადასახადის განაკვეთები ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის საქართველოში

ინდივიდუალური მეწარმე (ი/მ) სამართლებრივი ფორმაა: ერთი ფიზიკური პირის საწარმო, რომელიც იუსტიციის სახლში რეგისტრირდება. მცირე ბიზნესის სტატუსი საგადასახადო რეჟიმია, რომლის მისაღებად შემოსავლების სამსახურს ცალკე მიმართავთ, როცა ი/მ უკვე რეგისტრირებულია. თუ მხოლოდ ი/მ-ად დარეგისტრირდებით და ამით შემოიფარგლებით, ჩვეულებრივი მეწარმე ფიზიკური პირი იქნებით, რომელიც სტანდარტულ 20%-ს იხდის.

რეჟიმი	გადასახადის განაკვეთი	ბრუნვის ზღვარი	დეკლარაციები
მიკრო ბიზნესის სტატუსი	0%	წელიწადში ₾30,000, დასაქმებულების გარეშე	ყოველთვიური ციკლის გარეთ, უფრო მარტივი ანგარიშგებით
მცირე ბიზნესის სტატუსი	ბრუნვის 1%, ზღვარს ზემოთ 3%	წელიწადში ₾500,000	ყოველ თვე, უშემოსავლო თვეების ჩათვლით
სპეციალური სტატუსის გარეშე	მოგების 20%	არ არის	წლიური დეკლარაცია 1 აპრილამდე

1% ბრუნვიდან იანგარიშება და არა მოგებიდან. თუ წელიწადში ₾200,000-ის ინვოისებს გამოწერთ, გადასახადი ₾2,000 იქნება, რა ხარჯებიც არ უნდა გქონოდათ. ხარჯები არ გამოიქვითება, ამიტომ რეჟიმი შეეფერება მაღალი მარჟის მქონე მომსახურებას და ნაკლებად შეეფერება გადაყიდვას ან ისეთ ბიზნესს, რომელიც მეტწილად ქვეკონტრაქტორებზეა დამოკიდებული.

სტატუსისთვის მოქალაქეობა ან რეზიდენტობა არ მოითხოვება. სამაგიეროდ საჭიროა ზღვარზე ნაკლები ბრუნვა, საქმიანობა, რომელიც აკრძალულ ჩამონათვალში არ შედის, შემოსავალი, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულად ითვლება, და ყოველ თვე წარდგენილი დეკლარაცია.

ყოველთვიური დეკლარაცია: ვადა და წარდგენის წესები

დეკლარაცია უნდა წარადგინოთ არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა, ანუ იანვრის ბრუნვა დეკლარირდება არაუგვიანეს 15 თებერვლისა. დეკლარაცია წარედგინება rs.ge-ზე, შემოსავლების სამსახურის პორტალზე, სადაც გადამხდელის პირადი გვერდი და ფორმები ქართულ ენაზეა. ბრუნვის შეყვანის შემდეგ სისტემა გადასახადს თავად ანგარიშობს.

პრობლემების უმეტესობას სამი წესი იწვევს:

• დეკლარაცია იმ თვეზეც საჭიროა, როცა შემოსავალი არ გქონიათ, რადგან წარდგენა სავალდებულოა ყოველ თვე და არა მხოლოდ მაშინ, როცა დასადეკლარირებელი შემოსავალი გაქვთ.
• დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა ორი ცალკე მოქმედებაა. დეკლარაციის წარდგენით ფიქსირდება გადასახდელი თანხა, ხოლო თავად გადახდა მაინც უნდა შესრულდეს ქართული ბანკის ანგარიშიდან იმავე ვადამდე.
• უცხოური ვალუტა ლარში გადაიანგარიშება საქართველოს ეროვნული ბანკის იმ ოფიციალური კურსით, რომელიც თითოეული თანხის ჩარიცხვის დღეს მოქმედებს, და არა ინვოისის თარიღის კურსით ან თვის საშუალო კურსით.

მესამე წესი ეხება ყველას, ვინც ანაზღაურებას საზღვარგარეთიდან იღებს. ერთ თვეში კლიენტებისგან მიღებული სამი გადახდა ცალ-ცალკე გადაიანგარიშება, თითოეული თავისი დღის კურსით, ხოლო დეკლარაციაში სამივეს ჯამი აისახება.

ვადა ყველა ტიპის ბიზნესისთვის ერთნაირია, ხოლო ყოველთვიურ დეკლარაციას ერთი დეკლარაცია ემატება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისას და კიდევ ერთი პირველი თანამშრომლის აყვანისას. საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაცია, რომელიც 1 აპრილამდე უნდა წარადგინოთ, მოიცავს შემოსავალს, რომელიც ყოველთვიურად არ დადეკლარირებულა და წყაროსთან არ დაბეგრილა. მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ი/მ-ების უმეტესობისთვის ძირითადი საგადასახადო ანგარიშგება სწორედ თორმეტი ყოველთვიური დეკლარაციაა.

ბუღალტრული აღრიცხვის წესები ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის

მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალურ მეწარმეს არ ევალება შემოსავლებისა და ხარჯების ფორმალური აღრიცხვის წარმოება. სამაგიეროდ საგადასახადო კოდექსი მოითხოვს, რომ ყველა ტრანზაქციას ჰქონდეს პირველადი საგადასახადო დოკუმენტი, რაც პრაქტიკაში თქვენს ინვოისებსა და ქვითრებს ნიშნავს.

საგადასახადო კოდექსის 72-ე მუხლის მიხედვით, თითოეული მათგანი უნდა:

• ასახელებდეს ტრანზაქციის ორივე მხარეს
• ჰქონდეს თარიღი
• აღწერდეს, რა მიეწოდა
• მიუთითებდეს მის ღირებულებას
• არსებობდეს სულ მცირე ორ იდენტურ ეგზემპლარად, თითოეული მხარისთვის თითო

ეს დოკუმენტები ინახება სულ მცირე სამი წელი იმ კალენდარული წლის დასრულებიდან, რომელსაც ისინი განეკუთვნება. 2026 წლის მარტში გამოწერილი ინვოისი 2029 წლის ბოლომდე უნდა შეინახოთ.

გამარტივებული რეჟიმი მთავრდება იმ მომენტში, როცა დღგ-ის ვალდებულება წარმოიშობა. ამის შემდეგ მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ი/მ პირველად დოკუმენტებთან ერთად აწარმოებს შემოსავლებისა და ხარჯების სრულფასოვან აღრიცხვას, ხოლო გადასახადის განაკვეთი 1% რჩება. სტატუსის გარეშე ინდივიდუალური მეწარმე სრულ აღრიცხვას პირველივე დღიდან აწარმოებს, რადგან ხარჯების გამოქვითვა დოკუმენტურად დადასტურებულ ხარჯებზეა დამოკიდებული.

დღგ ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის: უკუდაბეგვრის დღგ და ₾100,000-იანი ზღვარი

დღგ-ის ორი წესი ვრცელდება იმ ინდივიდუალურ მეწარმეებზეც, რომლებიც დღგ-ის გადამხდელად არასდროს დარეგისტრირებულან.

პირველი არის უკუდაბეგვრის დღგ. თუ მომსახურებას საქართველოს ფარგლებს გარეთ მყოფი მიმწოდებლისგან ყიდულობთ, მაგალითად პროგრამული უზრუნველყოფის გამოწერას, ღრუბლოვან ჰოსტინგს ან უცხოელი კონტრაქტორის მომსახურებას, მასზე საქართველოს 18%-იან დღგ-ს სწორედ თქვენ ადეკლარირებთ და იხდით. 1%-იანი რეჟიმი ბეგრავს იმას, რაზეც ინვოისს თქვენ გამოწერთ, უკუდაბეგვრის დღგ ბეგრავს იმას, რასაც ყიდულობთ, და ერთი მეორეს არ აუქმებს. დღგ-ის გადამხდელად არარეგისტრირებული ბიზნესი მას იხდის როგორც რეალურ ხარჯს, ჩვეულებრივ ყოველთვიურ ვადაში.

მეორე არის რეგისტრაციის ზღვარი. დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაცია სავალდებულო ხდება, როცა დასაბეგრი ბრუნვა ნებისმიერ უწყვეტ 12 თვეში ₾100,000-ს გადააჭარბებს, ხოლო განცხადება უნდა წარადგინოთ ზღვრის გადაჭარბებიდან 2 სამუშაო დღის ვადაში. საქართველოს ფარგლებს გარეთ მყოფი კლიენტებისთვის გაწეული მომსახურება, როგორც წესი, საქართველოს დღგ-ის მოქმედების სფეროს მიღმა რჩება, ამიტომ ბევრი მეწარმე, რომელიც მხოლოდ უცხოელ კლიენტებთან მუშაობს, საერთოდ არ რეგისტრირდება.

დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული ი/მ ინარჩუნებს 1%-იან განაკვეთს და Lite პაკეტიდან გადადის Business პაკეტზე, რომელიც დღგ-ის ყოველთვიურ დეკლარაციასაც მოიცავს.

მცირე ბიზნესის სტატუსის შეზღუდვები: ₾500,000-იანი ბრუნვა და აკრძალული საქმიანობები

წელიწადში ₾500,000-ის გადაჭარბება მცირე ბიზნესის სტატუსს არ აუქმებს. განაკვეთი იმ კალენდარული წლის ბოლომდე 3%-მდე იზრდება და 1 იანვარს კვლავ 1%-ს უბრუნდება. თუ ზღვარს ორი წელი ზედიზედ გადააჭარბებთ, სტატუსი უქმდება მესამე წლის 1 იანვრიდან და ბიზნესი სტანდარტულ 20%-იან განაკვეთზე გადადის.

გამოქვეყნებული განმარტებები ერთმანეთისგან განსხვავდება იმ საკითხში, 3% მხოლოდ ზღვარს ზემოთ ბრუნვაზე ვრცელდება თუ ზღვრის გადაჭარბების შემდეგ მთელ წელზე. ₾550,000-ზე ეს ორი ინტერპრეტაცია ₾6,500-სა და ₾16,500-ს იძლევა. კლიენტებისთვის დაგეგმვისას უფრო ძვირ ინტერპრეტაციას ვეყრდნობით.

ზღვარი მთლიანი ბრუნვით იზომება. სააგენტოს, რომელიც ₾600,000-ის ინვოისებს გამოწერს და ₾400,000-ს ქვეკონტრაქტორებს გადაურიცხავს, ზღვარი სრული ₾600,000-ის მიხედვით აქვს გადაჭარბებული.

სტატუსი შეიძლება თავად საქმიანობის გამოც დაიკარგოს. მთავრობის 2010 წლის 29 დეკემბრის №415 დადგენილება სხვა საქმიანობებთან ერთად გამორიცხავს:

• სამედიცინო, არქიტექტურულ, იურიდიულ და სანოტარო მომსახურებას
• აუდიტორულ საქმიანობას
• საკონსულტაციო საქმიანობას, მათ შორის საგადასახადო კონსულტაციას
• ვალუტის გადაცვლას, საბანკო და სადაზღვევო საქმიანობას და ფინანსურ შუამავლობას
• სათამაშო ბიზნესს
• საქმიანობას, რომელიც ლიცენზიას ან ნებართვას საჭიროებს

შემოსავლების სამსახური კითხულობს ხელშეკრულებებისა და ინვოისების ფორმულირებას, ამიტომ კონსულტაციად აღწერილი სამუშაო სტატუსიდან გამორიცხვის რისკს ქმნის. სტატუსს უკუძალაც არ აქვს: შემოსავალი, რომელზეც ინვოისი სტატუსის ამოქმედებამდე გამოიწერა, 20%-ით იბეგრება და მოგვიანებით არ კორექტირდება.

როცა ბრუნვა ზღვარს უახლოვდება, ი/მ-ის სტრუქტურის ალტერნატივა კომპანიაა. კომპანიას ბრუნვის ზღვარი არ აქვს და მოგების გადასახადს მხოლოდ განაწილებულ მოგებაზე იხდის, თუმცა შპს-ის ბუღალტერია სრულ აღრიცხვას ნიშნავს დაფუძნების დღიდანვე.

ჯარიმები და დეკლარირების გავრცელებული შეცდომები

დეკლარაციის დაგვიანებით წარდგენისა და გადასახადის არასრულად გადახდის ჯარიმები ავტომატურად გერიცხებათ. გადაუხდელ თანხას საურავი ყოველდღიურად ერიცხება ვადის დადგომიდან დაფარვამდე, ხოლო დეკლარაციაში გადასახადის შემცირებას დანაკლისი თანხის გარდა ცალკე ჯარიმაც მოჰყვება.

გავრცელებული შეცდომები ასეთია:

1. დეკლარაციის გამოტოვება იმ თვეში, როცა შემოსავალი არ ყოფილა.
2. უკუდაბეგვრის დღგ-ის გამორჩენა უცხოურ პროგრამულ უზრუნველყოფასა და უცხოელ კონტრაქტორებზე.
3. ვალუტის გადაანგარიშება ინვოისის თარიღის კურსით ან თვის საშუალო კურსით.
4. წარდგენილი დეკლარაციის გადახდად მიჩნევა.
5. მხოლოდ გაგზავნილი PDF-ის შენახვა, მაშინ როცა კანონი ორ იდენტურ ეგზემპლარს მოითხოვს.
6. ინვოისების განადგურება სამი წლის გასვლამდე.

ერთი გამოტოვებული ნულოვანი დეკლარაცია, რომელსაც სწრაფად აღმოაჩენთ, მცირე პრობლემაა, ხოლო ზედიზედ გამოტოვებული თვეები უფრო დიდი პრობლემაა და, როგორც წესი, თავს იჩენს მაშინ, როცა საბანკო ანგარიშს ხსნით, შპს-ზე გადადიხართ ან ბიზნესს ხურავთ. უკვე გამოტოვებული თვეები სათითაოდ დეკლარირდება ბუღალტრული აღრიცხვის აღდგენის ფარგლებში, ₾270 თითოეულ გამოტოვებულ თვეზე.

სჭირდება თუ არა ინდივიდუალურ მეწარმეს ბუღალტერი?

მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე დისციპლინირებულ ი/მ-ს, რომელიც დღგ-ის გადამხდელად არ არის რეგისტრირებული და თვეში რამდენიმე ინვოისი აქვს, ამ ციკლის მართვა დამოუკიდებლად შეუძლია. ასეთ შემთხვევაში ეს თვეში დაახლოებით ოც წუთს მოითხოვს, ხოლო მთავარი დაბრკოლება ქართულენოვანი პორტალია და არა ბუღალტერია.

საქმის ბუღალტრისთვის გადაცემა უფრო მიზანშეწონილია, როცა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაცია გიწევთ, როცა პირველი თანამშრომლის აყვანის გამო იმავე ვადას ემატება სახელფასო და საპენსიო დეკლარაციები, ან როცა ინვოისების რაოდენობის გამო ყოველთვიური სამუშაო ოც წუთზე ბევრად მეტ დროს მოითხოვს.

როცა ამ ციკლს ჩვენ ვიბარებთ, თქვენ ტვირთავთ თვის ინვოისებს, საბანკო ამონაწერებსა და ხელშეკრულებებს. ჩვენ აღვრიცხავთ ტრანზაქციებს, ვიანგარიშებთ უკუდაბეგვრის დღგ-ს, საზღვარგარეთიდან მიღებულ შემოსავალს სწორი დღიური კურსებით გადავიანგარიშებთ და დეკლარაციას 15 რიცხვამდე წარვადგენთ, შემდეგ კი გატყობინებთ, რა თანხა და სად უნდა გადაიხადოთ. კლიენტების უმეტესობა ამაზე თვეში 20-დან 30 წუთამდე ხარჯავს, ხოლო ჩვენ მიერ დაშვებულ დეკლარირების შეცდომაზე პასუხისმგებლობა ჩვენ გვეკისრება და არა თქვენ.

ი/მ-ის ბუღალტერიის ფასები

ფასი დამოკიდებულია თქვენი ტრანზაქციების რაოდენობაზე და არა შემოსავალზე. საბანკო ამონაწერის ერთი სტრიქონი, ერთი ინვოისი, გადახდა ან ხარჯი ერთი ტრანზაქციაა.

ტრანზაქციები თვეში	Lite	Business
10-მდე	₾180	₾315
11-დან 30-მდე	₾315	₾495
31-დან 60-მდე	₾495	₾855
60-ზე მეტი	შეთანხმებით	შეთანხმებით

Lite განკუთვნილია ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის, რომლებიც დღგ-ის გადამხდელად არ არიან რეგისტრირებული, და მისი პირველი კვარტლის საფასურს წინასწარ იხდით. დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული ან დასაქმებულების მქონე ი/მ გადადის Business პაკეტზე, რომელიც დღგ-ის ყოველთვიურ დეკლარაციებსა და საპენსიო დეკლარაციებსაც მოიცავს. ყველა ფასი მითითებულია 18% დღგ-ის გარეშე.

თუ ერთ თვეში თქვენს დიაპაზონს ოდნავ გადააჭარბებთ, ამისთვის, როგორც წესი, დამატებით არაფერს იხდით, ხოლო არათანაბარი თვეების მქონე ბიზნესისთვის შესაძლებელია მოცულობის გასაშუალოება, რათა შეირჩეს შესაფერისი პაკეტი.